Brza i besplatna dostava za 2 dana - za sve narudžbe veće od 5000RSD (Srbija).
Poslednji tekstovi
Grupni ples ljubavi Srpskog lososa
Grupni ples ljubavi Srpskog lososa
09/10/2019 0

Ulov soma na Dunavu
Ulov soma na Dunavu
07/10/2019 0

Dunavci naši nasušni
Dunavci naši nasušni
20/09/2019 0

Ne mora uvek da zvecka
Ne mora uvek da zvecka
13/09/2019 0

Lov štuke dzerk varalicama
Lov štuke dzerk varalicama
12/09/2019 0

Šaransko šarenilo

Postavio sportski ribolov 26/06/2017 0 Komentara Ribolovački tekstovi,

Naučno ime šarana (Cyprinus carpio) sastavljeno je od grčkog „kiprinos”, što znači šaran; od latinskog „karpio”, što opet znači šaran. Na japanskom šaran se zove „koi”. E, pa sad, koji je ko(j)i?

S trogo stručna definicija šarana govori da se radi o evroazijskoj vrsti, koju čini pet podvrsta: evropsko-kavkazki, srednjeazijski kao prelazni oblik, zatim istočnoazijski, jugoistočnoazijski i indonežanski. Prve četiri nabrojane podvrste međusobno se razlikuju po broju granatih žbica u leđnom peraju, formulama krljušti, broju kičmenih pršljenova, prečniku očiju i dužini brkova, i shodno tome imaju različita naučna imena. Indonežanska podvrsta je najmanje poznata, nije detaljno opisana i nije joj priheftano naučno ime. Sliku dodatno komplikuje i to da evropsko-kavkazku podvrstu sačinjava više oblika, kao i činjenica da su razni autori prilikom izrade podela pribegavali različitim principima. Zato se podela na pet podvrsta smatra dominantnom, ali ne i u potpunosti prihvaćenom.

 

A sve ovo dodatno komplikuje i postojanje kako ribnjačkih, tako i ukrasnih varijeteta.

 

Priča o pripitomljavanju šarana, kao i batina, ima dva kraja. Ili dva početka! Dugo vremena preovladavala je teorija da ribnjački varijeteti vuku dalekoistočno poreklo, i da su otud preneti u Evropu. Ta priča je ne tako davno „pala u vodu”. Danas se zna da se evropsko kroćenje šarana odigralo nezavisno od istočnog, a kao osnova poslužili su šarani sakupljeni upravo na našim prostorima.

 

Proces je počeo dolaskom rimskih legija u Panoniju krajem prvog veka nove ere. Do tada šaran u Rimskom carstvu nije bio poznat, jer je nastanjivao isključivo hidrosistem Dunava. Izvan „lepog plavog” nije ga bilo. Izobilje šarana, mogućnost transporta kao posledica njegove otpornosti, i bogatstvo ukusa učinilo je šarana popularnim u krugovima patricija- žderonja. U početku radilo se isključivo o lagerovanju ove ribe u bazenima na imanjima patricija, i tokom više vekova na tom planu ništa se nije menjalo. Popularnost šarana naglo je skočila nakon „legalizovanja” hrišćanstva u IV veku.

 

Kako se hrišćanstvo širilo, tako je i šaran putovao s njime. Post je zahtevao prisustvo zalogaja po meri tokom stotinjak dana godišnje. Kako u tom periodu nije bilo uvek moguće doći do ribe, oko manastira formirani su šaranski ribnjaci. Uzgoj šarana tokom vekova bila je strogo čuvana tajna. Poznato je samo da je monaštvo ovladalo izvesnim tehnikama na planu razmnožavanja šarana, ali detalji nisu poznati. Međutim, poznat je jedan drugi detalj. Na šaranskim populacijama u manastirskim ribnjacima vremenom su se pojavile fiksne mutacije u vidu manjkavosti krljušti, kao i jedinke manjeg indeksa profila (odnos dužine i visine tela).

 

Mnogo kasnije iz tih, tada već brojnih populacija, razvila su se četiri osnovna varijeteta ribnjačkog šarana. Zanimljivo je da u nomeklaturi ribnjačkih varijeteta i danas dominiraju nazivi nemačkog porekla – šupner, lederer, cajler i špigler, uprkos činjenici da postoje adekvatni izrazi, kao što su ljuskavi, maloljuskavi, veleljuskavi i golać. Iz njih su mnoga gazdinstva razvila svoje „interne” varijetete, tako da pojedinih naslednih linija u izvornom obliku jedva da ima.

 

Nešto slično se odigralo i sa „divljim” oblicima šarana, a to je posledica višedecenijskog poribljavanja otvorenih voda šaranima ribnjačkog porekla. Malo je poznato da vretenastog šarana, popularnog „oklagijaša”, u izvornom obliku, skoro da i nema. Primerci male visine, a velike širine leđa, niskog grebena..., koji dužinom podsećaju na „oklagijaše”, sadrže mnoge primese drugih oblika. Nešto kao bakin kolač: liče, al’ nisu!

 

Što se „priče sa istočne strane” tiče, tamo je kroćenje šarana teklo malko drugačije. Činjenica je da se šaran u Kini počeo uzgajati otprilike kada i u Evropi, sa ciljem proizvodnje hrane. Međutim, na istoku, paralelno s težnjom ka kilaži, pojavila se i tendencija „uzgajanja lepote”.

 

Proces odabiranja i ukrštanja koloritom bogatijih jedinki u Japanu je trajao najmanje šest vekova. Prvi „koi”, tj. japanski šaran, nastao je 1820. godine, na ostrvu Honšu. Analizom mitohondrijalne DNK nedavno je ustanovljeno da je koi razvijen iz istočnoazijske podvrste šarana. Istom metodom dokazano je da su mnoge koi krvne linije nastale ukrštanjem šarenih jedinki sa evroazijskom podvrstom šarana.

 

Ta činjenica nedvosmisleno dokazuje da se šaran sa šaranom – bio on ribnjački, koi, ili bilo koji drugi – uspešno razmnožava uzduž, popreko i unakrst. I ponaša se poput pesnikovog ludog petla – koji skače i na guske, i na patke, a tek na ćurke... Jer bitan je princip, a ne nijanse...

 

Autor teksta: Mihalj Buzaš
Objavljeno u ribolovačkom magazinu "Reviri Srbije", broj 14, maj 2010.

Tagovi: saran vrste

Ostavite komentar