Brza i besplatna dostava za 2 dana - za sve narudžbe veće od 5000RSD (Srbija).

Gladni oblaci

Postavio sportski ribolov 12/01/2017 0 Komentara Ribolovački tekstovi,

Usled masovne pojave američkih somića, godinama je prolazilo nezapaženo da je njihova populacija sastavljena od dve različite vrste. Pretpostavlja se da je prva vrsta stigla na „kvarnjaka”, a da drugu čine potomci iz ribnjaka odbeglih populacija. Po optužnici nevini, inače krivi do srži. Traži se lek za „višak života”...

Ribolovcu današnjice potpuno je nejasno zašto je riba poput američkog somića (Ameiurus nebolosus) doneta u Evropu. Prema raspoloživim podacima prilikom prve introdukcije vrste, sedamdesetih godina devetnaestog veka, manipulisalo se podacima da pristigla riba lako dostiže telesnu masu od pet kilograma, a često je i veća od toga. Međutim, američki somić nema takvih talenata, smatra se velikim ukoliko je teži od jedne funte (približno 453 grama), a najveći poznati primerak ikada ulovljen (1975, Amerika), bio je težak pet funti i osam unci, približno 2,5 kilograma. Pretpostavlja se da je onomad uvoznicima prikazan crni kanalski somić (Ictalurus punctatus), koji lako dostiže telesnu masu od sedam kilograma (najveći poznati primerak, ulovljen 1964. godine imao je bezmalo 27 kg), a isporučen im je patuljasti somić.

 

Danas su kanalski somovi i patuljasti somići sistematizacijom razdvojeni u zasebne rodove. U našim vodama prisutni su samo patuljasti. Treba napomenuti da lokalizmi „cveglan” i „terpan” potiču od nemačkog „zwerge”, odnosno mađarskog „törpe”, a obe reči znače „patuljak”. Svojevremeno se pomenuta riba kod nas zvanično zvala američki patuljasti somić, a danas bi tom podužem imenu trebalo dodati prefiks „smeđi”. Jer patuljasti somići koji su doneti u Evropu u devetnaestom veku, i ovi koji su danas masovni, ne pripadaju istoj vrsti. Novopridošlu vrstu, koja se omasovila u proteklih deceniju i po (Ameiurus melas) bilo bi ispravno zvati crni američki patuljasti somić.

 

Ishrana

Međutim, problem sa pomenutim vrstama nije u nomenklaturi. Ribolovci se permanentno žale da je na mnogim vodama ribolov postao nemoguć, jer jata američkih somića napadaju sve vrste mamaca. Istovremeno dodaju pretpostavku: koliko li samo ikre potamane ogromna jata ovih riba!? Bez obzira na naglasak kojim iznose tu tezu, ona nije tačna. Veliki broj istraživanja, objavljivanih sa ciljem da daju odgovor na ovo pitanje, rezultirala su zapanjujućim otkrićem, da se tuđa ikra i larve ne nalaze na jelovniku američkih somića. Poređenja radi treba napomenuti da su bodorka, deverika, srebrni karaš, dokazano (!) veliki potrošači tuđeg mresta, ali se kao takvi, od strane ribolovaca, ne etiketiraju. Uprkos ovoj činjenici problem sa američkim somi- ćima je evidentan u jednoj sasvim drugoj ravni. Biologija razmnožavanja američkih somića je najsavršenija od svih ribljih vrsta na našim prostorima. Uprkoj niskoj plodnosti, usled velike pažnje posvećenoj ikri i mlađi, ove ribe postižu visok procenat izleganja. Problemi po ostale vrste nastaju kada jato mladunaca i mlađi američkih somića, navođeno roditeljskim parom, krene u ispašu. U tom periodu ove vrste orijentisane su na iste one prehrambene resurse, kojima se hrani mlađ mnogih autohtonih vrsta riba. Usled visoke oganizovanosti jata „alohtoni amerikanci” mnogo lakše nalaze izvore hrane, a usled velike gustine jedinki maksimalno ih eksploatišu. Kao posledica ovakve konkurencije u ishrani, mlađ autohtonih vrsta ostaje bez odgovaraju- ćeg zalogaja i kasni u razvoju. Ukoliko do kraja vegetacionog perioda mlađ ne dostigne odgovarajuću veličinu za vrstu, ne uspeva da prezimi. Posredno delovanje američkih somića mnogo je opasnije i štetnije, nego da su u određenom periodu sezone orijentisani na konzumiranje mresta drugih vrsta.

 

Razlikovanje

Američke somiće je veoma teško razlikovati i dugo vremena nismo ni znali da ih imamo dva. Pigmentacija tela nije pouzdan pokazatelj, kao što ni obojenost opni i žbica u perajima nije lako uočljiva. Jasne razlike javljaju se u nazubljenosti bodlje u grudnim perajima, kao i u obliku jedne od (više desetina!) kostiju lobanje, zvane supraetmoideum. Za ribolovce ovo nema naročitog značaja, zakon obe vrste tretira na isti način. Izlov američkih somića ne podleže ograničenjima i zabranjeno ih je vraćati u vodu. Intenzivni ribnjački uzgoj američkih somića, zbog dužine trajanja, pokazao se kao neekonomičan. A pokušalo se, jer su američki somići veličine 3-5 komada u kilogram u Italiji, na primer skuplji od pastrmke.

 

Borba protiv napasti

Pokušaji smanjenja populacije američkih somića na sredinu kako kod nas, tako i u okruženju, za sada svedeni su na postavljanje specijalnih zamki. Uprkos ogromnom broju izlovljenih jedinki, populacije ovih riba i dalje su napredovale, jer nemaju prirodne neprijatelje. Tvrdnja ribolovaca, specijalizovanih za lov velikoustog američkog grgeča iliti basa, da se ova riba redovno hrani patuljastim somićima samo je delimično tačna. Istina je da u želucima basova povremeno pronalaze primerci ove napasti. Međutim, istraživanja obavljanih sa ciljem da ustanove koliko terpana konzumiraju basovi, pokazala je vrlo malo. Obeleženi primerci basova, držani u eksperimentalnom jezeru prepunom patuljastih somića, na kraju uzgojne sezone bili su izrazito slabo uhranjeni. Naredne godine iste te ribe, u jezera prepunom kineske razbore, zabeležili su ogroman prirast.

 

Jedini efikasan prirodni neprijatelj američkih somića, bar za sada, je izvesni virus. Pretpostavlja se da je do privremenog nestanka smeđeg američkog somića iz mnogih naših voda, početkom šezdesetih godina prošlog veka, doveo upravo on. Nešto slično dogodilo se ove godine na Mrtvoj Tisi kod Bačkog Gradišta, gde je po tvrdnji ribolovaca terpan takoreći iskorenjen.

 

U naučnim krugovima i dalje polemišu oko tog/tih virusa. Pitanje je da li je virus specifičan za rod, za familiju ili da ima širi spektar delovanja. Za sada preovladava mišljenje da je specifičan za rod i nazivaju ga herpesvirus ameiurus 1 (HVA 1), i da osim kompletne populacije patuljastih somića sporadično napada malobrojne jedinke somova. Prilikom primene slične metode u Italiji, osim patuljastih somića, bolest je u znatno manjoj meri napadala i druge ribe. Primena virusa protiv američkih somića, kod nas i u neposrednom okruženju, za sada je samo ideja, jer uvek postoji opasnost od mutacije.

Autor teksta: Mihalj Buzaš 
Objavljeno u ribolovačkom magazinu "Reviri Srbije", broj 7, oktobar 2009.

Tagovi: somic americki

Ostavite komentar